Catégorie : ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ – ΕΡΓΑ

Το Κίεβο του Σέρχιο Μπλάνκο, αρχίζει ακριβώς έναν αιώνα μετά το τέλος του τσεχοφικού Βυσσινόκηπου: Είμαστε πια στο σήμερα και μια οικογένεια αστών, που κληρονόμησαν μια από τις βίλες που κατασκεύασε ο Λοπάχιν, επιστρέφει σε αυτή μετά από δέκα χρόνια απουσίας.

Σιγά-σιγά, και με σημείο αναφοράς μια μυστηριώδη πισίνα που καλεί τα πρόσωπα του έργου να βουτήξουν μέσα στα ταραγμένα νερά ενός σκοτεινού παρελθόντος, θα αρχίσουν να αντηχούν οι κραυγές μιας σειράς από εγκλήματα, δολοφονίες και εξαφανίσεις, κραυγές που γίνονται όλο και πιο ενοχλητικές για τη μνήμη αυτών των ανθρώπων. Ένας-ένας, θ’ ανακαλύψουν πως ο μόνος τρόπος για να επιβιώσουν είναι να καλύψουν μ’ ένα πέπλο σιωπής το παρελθόν που τους συνδέει, για να μπορέσουν κάποια στιγμή να αρνηθούν ακόμα και την ίδια του την ύπαρξη. Το βάρος του παρελθόντος όμως είναι συντριπτικό. Θα το αντέξουν όλοι;

*****

Το αλληγορικό αυτό έργο, εμπνευσμένο από το Βυσσινόκηπο του Τσέχοφ, προσεγγίζει φιλοσοφικά και υπαρξιακά τη στάση των ανθρώπων, που επέλεξαν την ανοχή, την συνενοχή, ακόμα και τη ενεργή συμμετοχή τους στα όσα διαδραματίστηκαν μέσα στις ακραίες και σκοτεινές κοινωνικοπολιτικές περιόδους του 20ο αιώνα. Οι ήρωες του Μπλάνκο, απόγονοι κάποιων από τους Τσεχοφικούς ήρωες, αναζητούν μια διέξοδο-λύτρωση από το παρελθόν τους, που στον Βυσσινόκηπο είχε αρχίσει να αχνοφαίνεται ως ένα δυσοίωνο μέλλον.

Για το ανέβασμα της παράστασης το αρχικό κείμενο του Ουρουγουανού συγγραφέα διασκευάστηκε και συμπυκνώθηκε, ενώ η δραματουργική επεξεργασία είχε σαν στόχο τον προσδιορισμό πραγματικών χαρακτήρων που θα κινηθούν μέσα σε αλληγορικές συνθήκες με συμβολισμούς τόσο υπαρξιακούς όσο και πολιτικούς.

Επίσης αξιοσημείωτη ιδιαιτερότητα της νέας δουλειάς της Ομάδας Νάμα είναι η διπλή συνεργασία με την Καρυοφυλιά Καραμπέτη και την Φιλαρέτη Κομνηνού στον ίδιο ρόλο. Ο στόχος είναι η δημιουργία μιας παράστασης με δύο διακριτές εκδοχές ερμηνείας, που να φωτίζουν συμπληρωματικά την ουσία του έργου. (Το κοινό μπορεί να πληροφορείται ποια θα υποδυθεί τον ρόλο σε συγκεκριμένη βραδιά επικοινωνώντας με το θέατρο)

Για το συγγραφέα:

Ο Σέρχιο Μπλάνκο γεννήθηκε στο Μοντεβιδέο (Ουρουγουάη) το 1971. Σπούδασε φιλολογία και θέατρο και σκηνοθέτησε στη χώρα του τα έργα Ριχάρδος ΙΙΙ και Μάκβεθ τού Σαίξπηρ και Συρανό ντε Μπερζεράκ τού Εντμόν Ροστάν.

Διδάσκει δραματουργία και σκηνοθεσία και έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία, μεταξύ άλλων με το Εθνικό Βραβείο Δραματουργίας της Ουρουγουάης, το Βραβείο της Πόλης του Μοντεβιδέο, το Βραβείο του Εθνικού Ταμείου για το Θέατρο (Ουρουγουάη) και το Βραβείο Florencio για τον καλύτερο δραματουργό. Το 2010, του απονεμήθηκε η τιμητική διάκριση του Βραβείου Casa de las Americas για το έργο του Barbarie.

Ανάμεσα στα έργα του ξεχωρίζουν τα La Vigilia de los Aceros ή la Discordia de los Labdácidas, Die Brücke, Slaughter (Φόρουμ Σύγχρονης Δραματουργίας του ΕΚΔΙΘ, Απρίλιος 2008), 45’, Kiev, Opus Sextum, diptiko (vol. 1 y 2), Kassandra (Φόρουμ Σύγχρονης Δραματουργίας του ΕΚΔΙΘ, Μάιος 2010) και Barbarie.

Σημείωμα της σκηνοθέτιδας από το πρόγραμμα της παράστασης

Ολόκληρη η ιστορία του ανθρώπινου γένους έχει στιγματιστεί από εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τόσο σε καιρό πολέμου όσο και στις αποκαλούμενες «ειρηνικές περιόδους». Πρέπει να αντιληφθούμε ότι το ανθρώπινο είδος έχει δολοφονήσει πάνω από 100 εκατομμύρια μέλη του μόνο μέσα στον εικοστό αιώνα! Άνθρωποι σε πολλά μέρη και σε αρκετές περιστάσεις έχουν υποστεί θανάτους, απειλές θανάτου, βασανιστήρια και απειλές βασανιστηρίων. Αν και σε κάποιους έχουν επιβληθεί ποινές για τέτοιου είδους θηριωδίες, πολλοί άλλοι έχουν αποφύγει τις επιπτώσεις. Δυστυχώς η εξουσία, ανεξάρτητα από την πίστη σε υψηλά ιδανικά, ανεξάρτητα από το αν εφαρμόζεται από όσους ανήκουν στη δεξιά ή την αριστερά, έχει διαφθείρει πολύ συχνά αυτούς που την ασκούν και την απολαμβάνουν, ιδιαίτερα όταν εκδηλώνεται μέσα σε απόλυτα και δογματικά πλαίσια.

Ξυπνώντας μνήμες από το «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ, ο Sergio Blanco με το «Κίεβο» εισχωρεί πίσω από την ευπρέπεια της οικογένειας της ανώτερης αστικής τάξης, προκειμένου να έρθει σε αντιπαράθεση με τον εφιάλτη που εξαπέλυσε η διαβρωτική διαφθορά, που η αχαλίνωτη δύναμη επέβαλε στα ανθρώπινα όντα – σε επίπεδο πολιτικό, οικογενειακό ή ατομικό. Παρόλο που θέλουμε διακαώς να πιστέψουμε ότι στο τέλος η δικαιοσύνη θα θριαμβεύσει και η τιμωρία θα επιβληθεί, δυστυχώς, όπως έχουμε δει σε τόσες πολλές περιπτώσεις, αυτό δε συμβαίνει. Γι’ αυτό το λόγο ο συγγραφέας δεν καταπιάνεται απλώς με ζητήματα εγκλήματος και τιμωρίας, αλλά υπεισέρχεται σε μια αγωνιώδη προσπάθεια να κατανοήσει επίσης το πώς και το γιατί τα ανθρώπινα όντα είναι ικανά να προκαλέσουν τόσο κακό στους ομοίους τους. Μπορεί κάποιοι να υποθέσουν μελετώντας τη συμπεριφορά της οικογένειας Badenweiler στο «Κίεβο» ότι κι εκείνοι, όπως πολλοί από εμάς, έπεσαν θύματα του «εγωικού» νου τους,·της εμμονής τους ότι όλα περιστρέφονται γύρω τους χωρίς τίποτα άλλο στην ουσία να έχει σημασία. Αν λοιπόν ο «εγωικός» νους καθορίζει τη συμπεριφορά ενός ατόμου, το άτομο αυτό αποτελεί εν τέλει μέρος αυτού που μπορούμε να ονομάσουμε συλλογική παραφροσύνη, ενώ ο φόβος, η απόγνωση, η απληστία και η βία γίνονται σαρωτικά. Παρόλ’ αυτά ο Σέρχιο Μπλάνκο στο «Κίεβο» καταλήγει παραδόξως στο συμπέρασμα ότι μερικές φορές μια αρνητική πράξη του «φτάνει πια» από ένα άτομο μπορεί να θεωρηθεί ως θετική πράξη λύτρωσης. Και το Κίεβο, μια πόλη ιερή μέσα στους αιώνες, αν και ταλανισμένη από πολέμους, θηριωδίες και πυρηνική καταστροφή, παραμένει ακόμα εκεί για όσους αναζητούν «σωτηρία».

Ελένη Σκότη

Οι συντελεστές

Μετάφραση: Μαρία Χατζηεμμανουήλ-Δημήτρης Ψαρράς
Διασκευή/Δραματουργική επεξεργασία: Γιώργος Χατζηνικολάου, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Δάφνη Λαρούνη,
Ελένη Σκότη
Σκηνοθεσία: Ελένη Σκότη σε συνεργασία με τη Δάφνη Λαρούνη
Σκηνικά & Κοστούμια: Γιώργος Χατζηνικολάου
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Video:	Μιχάλης Κλουκίνας
Μουσική, Sound design:	Μάριος Στρόφαλης
Βοηθός Sound designing:	Πάνος Κουκουρουβλής
Φωτογραφίες: Δημήτρης Στουπάκης
Διεύθυνση παραγωγής: Γιώργος Χατζηνικολάου

Διανομή

Έϊρεν (διπλή διανομή): Καρυοφυλλιά Καραμπέτη & Φιλαρέτη Κομνηνού
Τάβιο: Δημήτρης Λάλος
Έσβαλντ: Στάθης Σταμουλακάτος
Δάφνη: Ηλιάνα Μαυρομάτη
Άλντεν: Γιάννης Λεάκος

Πρώτη παράσταση: Σαββάτο 6 Οκτωβρίου 2012
Τελευταία παράσταση: Κυριακή 28 Απριλίου 2013
Παραστάσεις: Τετάρτη έως Σάββατο 21:15 & Κυριακή 19.15. Σάββατο απογευματινή 18:15

Διάρκεια παράστασης: 110 λεπτά

Τιμές εισιτηρίων: κάθε Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή
18,00€ κανονικό,10,00€ φοιτητικό
Τιμές στις λαϊκές παραστάσεις: κάθε Πέμπτη & Σάββατο απόγευμα
16,00€ κανονικό, 10,00€ φοιτητικό
Θέατρο Επί Κολωνώ, Χώρος: Κεντρική Σκηνή
Ναυπλίου 12 & Λένορμαν 94, Κολωνός - Αθήνα. Τηλ: 2105138067
Στάση μετρό: Μεταξουργείο. Χάρτης
Ναυπλίου 12 & Λένορμαν 94, Κολωνός – Αθήνα

	

«Ποιός κοιμάται απόψε;»

το τελευταίο θεατρικό έργο της Χρύσας Σπηλιώτη

«Κανείς» απαντούν οι άστεγοι Έλληνες που έχουν κατακλύσει τις πλατείες της Αθήνας. Και είναι εκατομμύρια πια αυτοί, μια που το έργο παρακολουθεί τα δεινά μας σε λίγο πιο μελλοντικά χρονικά καρέ. Όσοι έχουν ακόμη στέγη πάνω απ’ το κεφάλι τους, προσπαθούν να δραπετεύσουν με κάθε τρόπο. Οι πιο τυχεροί με κανένα αεροπλάνο κι η πλειονότητα με τη φαντασία και την ψευδαίσθηση. Όσο για το ιστορικό κέντρο της πόλης και την Ακρόπολη αυτά προστατεύονται σθεναρά απ’ τα τζάνκια και τους εθνοσωτήρες.

Μια αστεία, άγρια, λυτρωτική κωμωδία για τα όσα ζούμε και θα ζήσουμε. Κοιτώντας όχι λοξά, αλλά κάθετα την πραγματικότητα που αν μη τι άλλο δεν πρόκειται να μας αφήσει να πλήξουμε ούτε δευτερόλεπτο από δω και πέρα.

Με κεντρικό μοτίβο ένα ακτιβιστικό δρώμενο συμπαράστασης στους αναξιοπαθούντες των Αθηνών, που έχουν διοργανώσει κάποιες ευαίσθητες κυρίες των βορείων προαστίων στο Λόφο του Στρέφη, παρακολουθούμε εκ παραλλήλου τις ιδιωτικές και μυστικές στιγμές πολλών διαφορετικών Eλλήνων στα σπίτια και τις δουλειές τους.

Δεκέμβριος 2011

***

«Ποιος κοιμάται απόψε;»

σημείωμα της Χρύσας Σπηλιώτη

Το έργο εκτυλίσσεται στη διάρκεια μιας νύχτας στην Αθήνα ενός αόριστου, αλλά καθόλου μακρινού μέλλοντός της. Μια ακτιβίστρια φωνάζει απ’ το μικρόφωνο σε κεντρική πλατεία. «Ποιός κοιμάται απόψε;».

«Κανείς!» της απαντούν όσοι συγκεντρώθηκαν για να συμπαρασταθούν στα εκατομμύρια πλέον, των άστεγων Αθηναίων.

«Κανείς!» φωνάζουν απ’ τα γειτονικά γραφεία, οι υπάλληλοι που κάνουν ολονύχτια ξενύχτια κι αλληλοσκοτώνονται προκειμένου να μην απολυθούν κι αυτοί.

«Κανείς!» απαντούν επίσης όσοι έχουν τη δυνατότητα να δραπετεύσουν μεσ’ τη νύχτα με κανένα αεροπλάνο.

Οι πιο άτυχοι κι απροστάτευτοι, οι νέοι και οι συνταξιούχοι μόνο μέσα απ’ τη φαντασία και την ψευδαίσθηση μπορούν να δραπετεύσουν, σε εικονικές πραγματικότητες.

Όσο για το ιστορικό κέντρο και την Ακρόπολη, αυτά κατακλύζονται αποκλειστικά απ’ τους νέους μόνιμους κατοίκους της πόλης. Τους μετανάστες, τα πρεζόνια και τους εθνοσωτήρες που ονειρεύονται την σωτηρία της πατρίδας. Μιας Ελλάδας που ψυχορραγεί αλλά επιμένει να μας υπενθυμίζει ότι δεν πεθαίνει.

Εικόνες της αγανακτισμένης πλατείας, της ρατσιστικής βίας, των ναρκωτικών, διασταυρώνονται με την αδιαφορία και τον φόβο. Κατά τη διάρκεια των 21 σκηνών που αποτελούν το έργο, το βλέμμα του θεατή περιφέρεται από επικίνδυνα σοκάκια του αγοραίου έρωτα, σε πολυτελείς βίλες των βορείων προαστίων κι από παιδικά δωμάτια στα υπαίθρια ψυχιατρεία των δρόμων.

Τέσσερις πρωταγωνιστές επιστρατεύονται σε μια συνεχή μεταμόρφωση επί σκηνής σε δεκάδες πρόσωπα-φιγούρες στερημένες ατομικότητας.

Μια κωμωδία χωρίς στοιχεία χαλάρωσης ή φυγής που κοιτάζει όχι λοξά, αλλά κάθετα την πραγματικότητα. Το χιούμορ επιστρατεύεται για να εκτονώσει το βάρος της αίσθησης αδιέξοδου. Η ελπίδα που τρεμοπαίζει, έρχεται μόνο μέσα απ’ ότι δεν μπορούν πια να φανταστούν οι ενήλικοι, αλλά μπορούν οι πολύ νέοι και οι ποιητές. Το έργο κλείνει με τον στίχο του Κωστή Παλαμά*

«Φίλε μου άλλο ζωή κι άλλο ψυχή

Ζωή καταγής, ψυχή μου προς τα επάνω

Μα ότι στοχάζομαι είμαι, όχι ότι κάνω».

Εισαγωγή: Έφη Βαφειάδη, Θεατρολόγος
1η έκδ. - Αθήνα : Σοκόλη - Κουλεδάκη, 2012. - 96σ. - (Θέατρο)

* Κωστή Παλαμά Άπαντα, « Ο Γκρεμιστής », Δειλοί και σκληροί στίχοι, Μπίρης, τόμος ένατος,  β’ έκδοση,  Αθήνα 1960, σσ 168-169. « Ο Γκρεμιστής », μουσική: Οδυσσέας Κωνσταντινόπουλος

Εκατό χρόνια από τη γέννηση

του συγγραφέα,

μια επιστροφή σε μια μεγάλη ανατροπή

στα ελληνικά γράμματα

 

   
 
 Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Πέμπτη 8 Δεκεμβρίου 2011
Ώρα έναρξης 7 μμ.
Είσοδος ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας
Η διανομή των δελτίων αρχίζει στις 5.30



Το Megaron Plus, έναν αιώνα μετά τη γέννηση του συγγραφέα, που με τις Ακυβέρνητες Πολιτείες όρισε ένα νέο κεφάλαιο, χωρίς προηγούμενο, στο ελληνικό μυθιστόρημα, επιστρέφει στο έργο του, για να ανιχνεύσει με το Συμπόσιο που διοργανώνει με τίτλο : ‘o Τσίρκας στον κόσμο των ιδεών’, τη λογοτεχνική του προσωπικότητα, να παρακολουθήσει την κίνησή του μέσα στον κόσμο των ιδεών, να τον συναντήσει στην εποχή του, να αναζητήσει τις σχέσεις του με την Ιστορία, τις ιδεολογίες, την αισθητική, τη νεολαία, τα ρεύματα.

Η Λίζυ Τσιριμώκου (καθηγήτρια Θεωρίας της Λογοτεχνίας και Συγκριτικής Γραμματολογίας στο Α.Π.Θ.), η Αγγέλα Καστρινάκη (καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης), ο Αλέξης Ζήρας και ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου (κριτικοί λογοτεχνίας) συμμετέχουν στη συζήτηση, που γίνεται με τη φροντίδα και τον συντονισμό του δημοσιογράφου, διευθυντή του περιοδικού ‘Διαβάζω’, Γιάννη Μπασκόζου. Δυο παλιοί φίλοι του Στρατή Τσίρκα, ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος και ο κριτικός Δημήτρης Ραυτόπουλος, θα παρέμβουν στη συζήτηση με προσωπικές μαρτυρίες από τη σχέση τους με τον άλλον αυτόν Αλεξανδρινό.


* * *

Οι Ακυβέρνητες Πολιτείες, μια τρίτομη τοιχογραφία του Β’ Πολέμου και της Αντίστασης στη Μέση Ανατολή «οδήγησαν σε ένα πιο προχωρημένο στάδιο τη νεωτερική μυθιστορηματική γραφή στην Ελλάδα… Ο Τσίρκας για να συνθέσει την τριλογία του, επινοεί μια τεχνική εκλεπτυσμένη, που δεν έχει εφαρμοστεί ξανά στο ελληνικό μυθιστόρημα», γράφει ο Μάριο Βίτι, στην Ιστορία του της Ελληνικής Λογοτεχνίας. Και ο Παναγιώτης Μουλάς, το 1961, τη χρονιά που εκδίδεται η Λέσχη, ο πρώτος τόμος της τριλογίας, καλωσορίζει αυτή την χωρίς προηγούμενο ανατροπή στα ελληνικά γράμματα: « Πίσω από την έξοχη ευαισθησία του συγγραφέα δεν είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις το ιστορικό μάτι που αγωνίζεται να συνθέσει σε σύνολο μια εποχή… ύφος σφιχτό, γλαφυρό, συνειρμός που φτάνει ως την ποίηση, χιούμορ, δεξιοτεχνία και οξύτατη παρατήρηση συγκροτούν, είναι αλήθεια, ένα βιβλίο μεγάλης σημασίας».

Αν και το σύνολο της κριτικής εκείνης της ταραγμένης και πολωμένης δεκαετίας του 60, υποδέχεται τις Ακυβέρνητες Πολιτείες με περιορισμένη κατανόηση και η Αριστερά με επιφύλαξη και δυσφορία, ο Τσίρκας θα αναγνωριστεί πανηγυρικά από τους νεότερους μελετητές του όχι μόνο ως κορυφαίος λογοτέχνης, αλλά και ως άγρυπνη συνείδηση, ως συγγραφέας υψηλής ευθύνης. «Όπως το λες, όπως το γράφεις, αυτό είσαι. Το ύφος είναι το πιο άσφαλτο κριτήριο της στάσης σου απέναντι στον άλλον, πόσο τον νοιάζεσαι, πόσο τον σέβεσαι», με τα δικά του λόγια.

Ο Στρατής Τσίρκας δεν έγραφε για να δοξαστεί, αλλά ως αυτόπτης μάρτυρας και λογιστής δραματικών γεγονότων αγωνιούσε να αποτυπώσει σε μια αφήγηση, ό,τι είχε ζήσει, να μετατρέψει την εμπειρία σε σημασία, να συμφιλιώσει την πράξη με το λόγο και να μείνει συνεπής σε έναν καθαρό, μη ιδεολογικό τρόπο σκέψης, αφήνοντας σε κάθε πράγμα τη δική του φωνή και σε κάθε πρόσωπο την ιδιαιτερότητά του. Γι αυτό και παραδίδει το opus magnum του στα ώριμα χρόνια του, όταν μισός αιώνας ιστορικών καταιγίδων έχει αποθηκευτεί στη μνήμη του και έχει μετατραπεί σε πυξίδα στοχασμού.

Γεννήθηκε το 1911 στη λαϊκή γειτονιά Αμπντίν του Καϊρου, στην οδό Αμπντέλ Νταγιέμ, όπου μαζί με φτωχούς Έλληνες και Άραβες ζει η οικογένεια Χατζηανδρέα . Ο πατέρας, Κωστής, έχει το κουρείο  «Coiffeur du Nil» (Ο κουρέας του Νείλου) και έχει φτάσει στην Αίγυπτο από την Ίμβρο για να αποφύγει να κάνει το στρατιωτικό του στον τουρκικό στρατό. Το 1910 παντρεύτηκε την Περσεφόνη Σαμαράκη, κόρη μεταναστών από τη Χίο και ένα χρόνο μετά απέκτησε μαζί της το πρώτο τους παιδί, τον Γιάννη, που αργότερα θα υιοθετήσει το όνομα Στρατής Τσίρκας.

Το 1917 ο Γιάννης θα γραφτεί στην Αμπέτειο Σχολή, όπως όλα τα αγόρια της ελληνικής παροικίας και όταν σχολάει –και δεν τρέχει στο κουρείο του πατέρα του για να βοηθήσει- παίζει στα σοκάκια με τα φτωχά Αραβόπουλα, που θα τα περιγράψει αργότερα στα βιβλία του με μεγάλη τρυφερότητα.

Ζει τα μεγάλα γεγονότα, το τέλος τους Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1918, την εξέγερση των Αιγυπτίων εναντίον των Άγγλων, το 1919 και αν και έχει άλλα όνειρα, θα ακολουθήσει το εμπορικό τμήμα της Αμπετείου για σίγουρο επαγγελματικό μέλλον. Διαβάζει άπληστα λογοτεχνία, πηγαίνει σε βιβλιοθήκες, μεταφράζει ποίηση, γράφει και το 1927 δημοσιεύει, για πρώτη φορά, μεταφράσεις σε ελλαδικά περιοδικά.

Το 1929 και ενώ ο πατέρας του πεθαίνει από φυματίωση, βρίσκει δουλειά στην Άνω Αίγυπτο, στο Αμπουκίρ, σε εκκοκκιστήριο βάμβακος, στην αρχή ως λογιστής και κατόπιν ως διευθυντής. Είναι απομονωμένος, αλλά γράφει. Τα καλοκαίρια πηγαίνει στην Αλεξάνδρεια, ανακατεύεται με τους λογοτεχνικούς κύκλους και σε ένα από αυτά τα ταξίδια, το 1930, γνωρίζει τον Κωνσταντίνο Καβάφη. Τις λίγες συναντήσεις τους στο σπίτι του ποιητή, τις σιβυλλικές κουβέντες του, θα τις ανακαλέσει πολύ αργότερα για να γράψει το 1958 ένα βιβλίο τομής για το έργο του Καβάφη: «Ο Καβάφης και η εποχή του».

Πρώτο του διήγημα ,«Το μεσημεριάτικο», δημοσιευμένο στο περιοδικό Πρωτοπορία και πρώτη του συλλογή «Οι Φελάχοι», το 1937, ένας σπαρακτικός φόρος τιμής στους καθημερινούς, βασανισμένους Αιγύπτιους, που τους έχει γνωρίσει βαθιά στην Άνω Αίγυπτο και έχει ταυτιστεί με τα πάθη τους. «Τραγουδώ την Αίγυπτο. Τι οχληρό βιβλίο, θα πουν. Μυρίζει χώμα και ιδρώτα και σβουνιές και χνώτα. Κι ακόμα δεν βρίσκει κανείς εκεί παρά κραυγές και μοιρολόγια. Χαθήκανε οι ομορφιές των Φαραώ και οι οβελίσκοι; Τα δειλινά, οι χουρμαδιές και οι πυραμίδες; Ναι, τραγουδώ την Αίγυπτο, αυτήν που δεν σας δείχνει ο Κουκ, που σκουντουφλάτε χρόνια χωρίς να τη βλέπετε. Και τραγουδώ την Αίγυπτο, αυτήν που με θρέφει και με σκέπει σαν μητέρα…».

Ο ανερχόμενος φασισμός, η απειλή του πολέμου, απορροφούν απόλυτα τον Τσίρκα. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 30 έχει συνδεθεί με το κομμουνιστικό κίνημα και το 1935 γίνεται μέλος της αντιφασιστικής Ligue Pacifiste. Οι αριστεροί  Έλληνες της Αιγύπτου δρουν εναντίον της μεταξικής δικτατορίας και του ισπανικού εμφυλίου και αργότερα θα συγκροτήσουν την Αντιφασιστική Πρωτοπορία, κάτι σαν παρακλάδι του ΚΚΕ.

Το 1937, την ημέρα της σφαγής στην Γκουέρνικα, παντρεύεται την Αντιγόνη Κερασώτη, κόρη σπουδαίου Έλληνα γιατρού του Καϊρου και φεύγει μαζί της για γαμήλιο ταξίδι στην Ευρώπη: Ελλάδα του Μεταξά, Αυστρία του Χίτλερ, Ιταλία του Μουσολίνι, Γαλλία. Στο Παρίσι συναντάει συγγραφείς και παίρνει μέρος στο Β’ Συνέδριο για την Υπεράσπιση της Κουλτούρας Εναντίον του Φασισμού.

Το 1939 εγκαθίσταται στην Αλεξάνδρεια και αναλαμβάνει τη διεύθυνση του βυρσοδεψείου του Μικέ Χαλκούση. Θα μείνει εκεί μέχρι το 1963, όταν το εργοστάσιο θα εθνικοποιηθεί από το καθεστώς Νάσερ, και θα έρθει οριστικά στην Ελλάδα.

Ο Τσίρκας ξέρει την Αλεξάνδρεια καλά. Στη διάρκεια του Β’ Πολέμου δουλεύει με όλες του τις δυνάμεις στις αντιστασιακές οργανώσεις και τον παράνομο τύπο. Το 1942 συμμετέχει στη συντακτική ομάδα του περιοδικού «Έλλην», του πιο σημαντικού αντιφασιστικού εντύπου της Μέσης Ανατολής. Το 1942 μπαίνουν οι Γερμανοί και οι Ιταλοί στην Αλεξάνδρεια. Ο Τσίρκας και η γυναίκα του καταφεύγουν στην Παλαιστίνη και έρχονται σε επαφή με αριστερούς Εβραίους. Μετά την απόκρουση του Ρόμελ, το 1943, επιστρέφουν στην Αλεξάνδρεια, εκείνος γίνεται στέλεχος του Ελληνικού Απελευθερωτικού Συνδέσμου, που είναι οργανωμένος στα πρότυπα του ΕΑΜ. Γράφει πολιτικά και πολιτιστικά άρθρα για τα φλέγοντα θέματα της εποχής.

Το 1957, αμέσως μετά την εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ, δημοσιεύει τον «Νουρεντίν Μπόμπα», με υλικό τις μνήμες του από την Άνω Αίγυπτο και την αγανάκτησή του εναντίον των αποικιοκρατών.
Από το 1945 ονειρεύεται ένα μεγάλο μυθιστόρημα, για να μιλήσει και να δικαιώσει το κίνημα, για να μην σιωπήσει για όσα είχε ζήσει. Και το 1960 παραδίδει στο κοινό και την κριτική τη Λέσχη, τον πρώτο τόμο των Ακυβέρνητων Πολιτειών, ένα βιβλίο που διαδραματίζεται στην Ιερουσαλήμ και μιλάει για το αντιστασιακό κίνημα, αποκαλύπτει τα εσωτερικά της αριστεράς και γίνεται κείμενο αναφοράς για όσους αναγνωρίζουν την πραγματικότητα σε αυτό και πέτρα σκανδάλου για το επίσημο Κόμμα. Το 1961 το Κόμμα αποφαίνεται ότι η Λέσχη συκοφαντεί το ΚΚΕ και του ζητάει να την αποκηρύξει. «Πάρτε μόνοι σας την ευθύνη, εγώ βιβλία δεν καίω. Ό,τι βλέπω καταθέτω. Τότε μου είπαν πως η απόφαση ήταν κιόλας βγαλμένη». Το Κόμμα διέγραψε τον Στρατή Τσίρκα και τα ελληνικά γράμματα υποδέχθηκαν έναν κορυφαίο συγγραφέα και ένα βιβλίο-σοκ.

Το 1962 έρχεται ο δεύτερος τόμος, «Αριάγνη», με σκηνικό το Κάιρο του 1942-43 και το 1965 ο τρίτος «Η Νυχτερίδα», που διαδραματίζεται στην Αλεξάνδρεια. Εδώ αποτυπώνεται η επίμονη έγνοια του για τους πρωταγωνιστές του με ένα χορικό όπου οι επιζήσαντες μνημονεύουν τους χαμένους.
Το 1967 απαγορεύεται η κυκλοφορία των Ακυβέρνητων Πολιτειών. Ο Τσίρκας, κάτοικος της Αθήνας πια, συμμετέχει στο Πατριωτικό Μέτωπο και γράφει για τα Δεκαοχτώ Κείμενα. Σκέφτεται ένα καινούργιο έργο, μια νέα τριλογία και το 1976 κάνει την αρχή με την «Χαμένη Άνοιξη», με πρώτη ύλη τα Ιουλιανά και το βασιλικό πραξικόπημα. Οι δύο επόμενοι τόμοι για τη δικτατορία και τη μεταπολίτευση δε γράφτηκαν ποτέ. Ο Στρατής Τσίρκας πέθανε  τον Ιανουάριο του 1980, στο μεταξύ είχε καταφέρει να αλλάξει τη νεοελληνική λογοτεχνία, είχε τολμήσει να δει πέρα από τα όρια των επίσημων πεποιθήσεων και να δημιουργήσει ένα παράδειγμα  υψηλού και έντιμου φρονήματος.

« Ο Τσίρκας δεν δουλεύει με χαρακτήρες, αλλά με όγκους γεγονότων» σημειώνει ο επίσης νεοελληνιστής, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Σίντνεϊ, Βρασίδας Καραλής, στο περιοδικό Διαβάζω, 1987 «Ό,τι δίνει στις Ακυβέρνητες Πολιτείες μια βαθιά εντύπωση φαντασίας είναι η πλατιά χρήση της ιστορίας όχι απλά ως σκηνικού υπόβαθρου, αλλά ως άρνηση της ιδεολογίας. Οι ήρωες  ξεφεύγοντας από τις διανοητικές μαγγανείες της ιδεολογίας, εντάσσονται σε ένα ιστορικό περιβάλλον που το διαμορφώνουν και τους καθορίζει. ..Ο Τσίρκας δίνει το τέλος του ιδεολογικού ανθρώπου, το τέλος των ολοκληρωτικών γλωσσών, το τέλος της νοοτροπίας που ήθελε τον άνθρωπο να έχει μια συμπαγή και συνολική αντίληψη του κόσμου… προτείνει μια αστική αντίληψη για το άτομο, που βασίζεται σε επιμέρους μυθολογίες και όχι σε έναν κεντρικό μύθο…. κάτι που είχε διαισθανθεί με τρόμο η αριστερή κριτική και που αποτελεί το επαναστατικό στοιχείο του έργου».

Πληροφορίες για το κοινό στο τηλέφωνο: 210 72.82.333
και στην ιστοσελίδα του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών: www.megaron.gr 
Τheatre Cultures : 
To ντοκιμαντέρ του Τάσου Ψαρρά για τον Στρατή Τσίρκα και τις διεθνείς πολιτικές αναταράξεις που εκφράστηκαν στη Μέση Ανατολή στην εποχή του (σειρά της ΕΡΤ  “Εποχές και Συγγραφείς”) online στο link http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=8470&tsz=0&autostart=0
Οι Ακυβέρνητες Πολιτείες ως παράδειγμα δεσμού της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας με τον Αραβικό κόσμο (εκδήλωση στη Βηρυτό, με τον κριτικό, ποιητή, καθηγητή φιλοσοφίας, Ισκάνταρ Χάμπας, UNESCO,  2009) http://www.20mars.francophonie.org/8334-La-litterature-contemporaine-grecque-et-le-monde-arabe


	

Ματέϊ Βίσνιεκ: «Οι όμορφες θλιβερές ιστορίες είναι πλέον παγκόσμιες»

Συζήτηση με τη Μπουμπουλίνα Νικάκη

 

Αντικρύζουμε στο «Εθνικότητά μου..» το ποιητικό απόσταγμα μιας παγκόσμιας πραγματικότητας που δεν έχει πλάκα! Τι προσφέρει το βλέμμα του ποιητή στο σύγχρονο κόσμο;
Ο ποιητής χρειάζεται να μένει νηφάλιος, ψύχραιμος. Εγώ είμαι ποιητής και δημοσιογράφος. Ο δημοσιογράφος παρατηρεί τη φρίκη του κόσμου – αφού 80% των ειδήσεων είναι μια λίστα φρικαλεοτήτων. Ο ποιητής όμως γνωρίζει πως οι πληροφορίες δεν αρκούν… Η λογοτεχνία είναι ένας τρόπος να περάσει κανείς μια πληροφορία μέσω της συγκίνησης, ταρακουνάει τη συνείδηση μέσω της συγκίνησης. Αυτό παραμένει στη μνήμη της ανθρώπινης συνείδησης και πυροδοτεί την κριτική σκέψη. Η πληροφορία έρχεται και παρέρχεται. Είμαστε καταναλωτές τόνων πληροφοριών. Μια συγκίνηση όπως αυτή του θεάτρου δύναται να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη κινητοποίηση.

Αφήσατε τη Ρουμανία στα τριανταένα. Είσαστε «Γάλλος συγγραφέας ρουμανικής καταγωγής»;
Μάλλον ρουμάνος συγγραφέας που γράφει στα γαλλικά. Δεν αισθάνομαι όμως Ρουμάνος, ή Γάλλος, αλλά πολίτης του κόσμου, στο Παρίσι, στην Αθήνα, στο Τόκυο, στο Μόντρεαλ. Μπορώ να αντιλαμβάνομαι τα προβλήματά του, τις αντιθέσεις, τις αντιφάσεις, τις δυνατότητες επιβίωσής του. Χάρη στη γαλλική γλώσσα έγινα γνωστός. Αντιλαμβανόμουν πριν αφήσω τη Ρουμανία πως σε τέτοια γλώσσα έπρεπε να γράψω ώστε να μπω σε διεθνή τροχιά. Εκανα πρώτος το βήμα, δεν περίμενα να έρθουν οι μεταφραστές στη Ρουμανία να με ανακυρήξουν σημαντικό συγγραφέα. Έπρεπε να βγω από τη βόλεψή μου, να γράψω σε γλώσσα ευρείαας κυκλοφορίας.

Στη διευρυμένη Δύση η ταυτότητα ορίζεται από τη γλώσσα, το συναίσθημα, τη χειροπιαστή πραγματικότητα;
Υπάρχουν κουλτούρες με σύμπλεγμα περιθωρίου. Το είδα πρώτα στη Ρουμανία, ως νεαρός συγγραφέας. Η μόνιμη συζήτηση μεταξύ συγγραφέων ήταν γιατί δεν είμαστε γνωστοί στο εξωτερικό. Θεωρούμασταν όλοι υπέροχοι, θαυμάσιοι, ότι γράφαμε απίθανα έργα, ότι ήμασταν οικουμενικοί! Κανείς όμως δεν ερχόταν να μας ανακαλύψει, να μας μεταφράσει, να μας αναδείξει στον κόσμο..

Το ίδιο στην Ελλάδα. Από την άλλη υπάρχει παγκόσμια πολιτισμικός ρατσισμός και χειρισμός μέσα στην εμπορευματοποίηση του πολιτισμού.
Εγώ έζησα σε κοινωνία με πολιτισμικά συμπλέγματα: «Γιατί μόνο 2-3 Ρουμάνοι όπως ο Ιονέσκο ή ο Σιοράν να είναι αναγνωρισμένοι στο εξωτερικό;» Και έψαξα εάν είναι αλήθεια η μάχη των αξιών στη Δύση, εάν υπάρχουν ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που έλκουν την ενέργεια και τις δυνάμεις του κόσμου, όπου δίνεται η μεγάλη μάχη για τον πολιτισμό. Δεν είναι έτσι. Οι γεωγραφικά –εντέλει- περιθωριοποιημένες κουλτούρες, μπορούν ανά πάσα στιγμή να έχουν ανάταση, να τραβήξουν την προσοχή του κόσμου. Αρκεί να το μεθοδεύσουν, να βγουν από το σύμπλεγμά τους, να μην παίξουν το παιχνίδι της παγκοσμιοποίησης, να κάνουν πολιτιστική αντίσταση. Όντως ο πολιτισμός γίνεται υποχείριο του συστήματος του παγκόσμιου εμπορίου. Εντάσσεται στην αγγλοσαξωνική λογική της εμπορευματοποίησης του καλλιτεχνικού προϊόντος, η οποία καταργεί το ήθος του δημιουργού. Όμως υπάρχουν χώροι αντίστασης! Εγώ στη γαλλοφωνία βρήκα μία μορφή αντίστασης που μου ταιριάζει. Το εν λόγω «περιθώριο» έχει αξίες να προσφέρει: είναι πολύτιμος ο ξανακερδισμένος χρόνος των ανθρώπινων ανταλλαγών μ’ένα ποτύρι κρασί. Γιατί “time is money”; Ο χρόνος πρέπει να είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου, όχι ο άνθρωπος στην υπηρεσία του χρόνου. Σήμερα είναι εύκολες οι ανταλλαγές, υπάρχουνε μεταφραστές, τόποι συνάντησης…

Η «πλύση εγκεφάλου» είναι ρουμανική ανάμνηση ή δυτική εικόνα;
Στη Ρουμανία γινόταν μέσω ιδεολογίας, σε μια κοινωνία απολυταρχική με τρόπο άμεσο, βάναυσο, φρικτό. Εδώ το ίδιο πράγμα γίνεται μέσω των ειδήσεων, των διαφημίσεων, της καταναλωτικής κοινωνίας, των σλόγκαν της. Με την τρομοκρατία, τον φονταμενταλισμό.. Ο φιλελευθερισμός είναι είδος χειρισμού, μετατρέπει τον πολίτη σε καταναλωτή, τον ενοχοποιεί όταν δεν καταναλώνει αρκετά από τη μηχανή της παγκόσμιας οικονομίας…
Tο «πολιτικά ορθό» επίσης, αυτή η πνευματική διαστροφή…
Α! Είδος δικτατορίας! Μεγάλη κουβέντα…

Σε ρουμάνικα φιλμ του ’70, απαντάται μία αίσθηση ψυχωσικής αστυνομοκρατίας, σχεδόν μανίας καταδίωξης…
Ζήσαμε σε μια τεράστια φυλακή, σε απόλυτη σχιζοφρένεια, αρρώστια κυριολεκτικά. Αφενός παίζαμε το θέατρο μιας ολόκληρης κοινωνίας υποτασσόμενοι σε οτιδήποτε ερχόταν άνωθεν, αφετέρου στα σπίτια μας κάναμε κοινωνικοπολιτική κριτική ξεσαλώνοντας. Τόσα χρόνια στη σχιζοφρένεια αυτή, το άτομο χάνει την ταυτότητά του: κάνει αντίσταση ή είναι απολύτως υποταγμένο;

Μας επιβλέπει ο Big Brother του Όργουελ;
Όταν έπεσε ο κομμουνισμός, πριν κάνουμε καν απολογισμό, μας πρόλαβε στη στροφή η παγκοσμιοποίηση και η τρομοκρατία. Αυτή ωθεί στην ολοκληρωτική παρακολούθηση στις δημοκρατικές χώρες ή αλλού, δημιουργώντας το παράδοξο που δεν είχε φανταστεί ποτέ κανείς: στις πιο ελεύθερες χώρες, κάθε άτομο παρακολουθείται νυχθημερόν με προηγμένα μέσα. Επικοινωνίες, κινήσεις λογαριασμών, μετακινήσεις, καταγράφονται και στοκάρονται. Είμαστε μικρόβια στο μικροσκόπιο. Υποτίθεται «για το καλό μας». Πώς να διαφυλάξουμε όμως την ελευθερία μας;

Τί είναι ένα «δικαίωμα» σήμερα;
Μέσα στην αμερικανική κοινωνία, την πιο γενναιόδωρη σε ατομικά δικαιώματα και ελευθερία, υπάρχει ξαφνικά μια γάγγραινα (Γκουαντανάμο), ένας τόπος «μη δικαίου». Το δίκαιο μπορεί να δημιουργήσει τερατώδη πράγματα: το «μη δίκαιο». Μπορεί να χειριστεί και το πιο θεμελιώδες δικαίωμα κατά την υπεράσπισή του και να το καταργήσει, οπότε το άτομο γίνεται μαριονέτα.

Τί σημαίνει στρατός και «εθνικές πουτάνες»;
Βία: θεσμοποιημένη, ζωώδης, ενστικτώδης. Εμφύλιοι πόλεμοι ή βιασμοί γυναικών ως στρατιωτική στρατηγική. Απίστευτος ο μηχανισμός μετατροπής ενός ανθρώπου σε άγριο ζώο! Πώς σε μια μέρα ένας άνθρωπος με σπουδές, οικογένεια, χειραγωγείται από ψεύτικα εθνικά ζητήματα ή πατριωτικά συνθήματα, και οδηγείται σε αγριότητες, βιασμούς και φόνους; Ποιοί είναι οι μηχανισμοί των αντιφάσεων αυτών στον άνθρωπο; Πώς ζει μαζί τους, πώς τις διαχειρίζεται, πώς γέρνει στο καλό ή στο κακό;. Στο σκοτεινό αυτό κομμάτι όπου ο άνθρωπος κρύβει τις αντιφάσεις του, μόνον ο καλλιτέχνης έχει πρόσβαση. Η φιλοσοφία, η ψυχολογία, οι κοινωνικές επιστήμες δεν μπορούν να ερμηνεύσουν κάποιο συγκεκριμένο επίπεδο του άνθρωπου και τον εσωτερικό πόλεμο της ψυχής του, όσο η λογοτεχνία. Κάποια περίοδο στη Βοσνία, οι αντίπαλοι σταματούσαν το μακελειό για να δούνε Santa Barbara! Παρακολουθούσαν την ίδια αμερικανική σαπουνόπερα κι αγαπούσαν τα ίδια τραγούδια! Ύστερα συνέχιζαν…

Ιανουάριος 2008