Περί « γνωστών αγνώστων »: Χάλα Ομράν
της Μπουμπουλίνας Νικάκη(αναδημοσίευση από την Κυριακάτικη Αυγή, 2008)
Χάλα, είσαστε μία από τις σημαντικότερες ηθοποιούς θεάτρου της Συρίας. Έχετε κάνει τις βασικές σπουδές σας στη Δαμασκό και σεμινάρια σε διάφορα μέρη, ενώ δουλεύετε από καιρό και στην Ευρώπη. Όντας μία ηθοποιός ευρωπαϊκών προδιαγραφών και υψηλών απαιτήσεων, έχετε τη δυνατότητα να κάνετε το θέατρο που σας ενδιαφέρει στη Συρία;
Στη Συρία δουλεύω πολύ με την Αμάλ Ομράν, συνoνόματη, και κάνουμε ένα θέατρο έρευνας με βάση την ποίηση. Μάλιστα δουλεύουμε αρκετά επάνω στην ποίηση του Άδωνη. Άλλες φορές μαζί με άλλους ηθοποιούς, άλλες φορές εγώ μόνη με έναν μουσικό κρουστών πάνω στη σκηνή.
Πόσο δύσκολη ήταν αυτή η πρώτη σας ερμηνευτική συνάντηση με την αρχαιοελληνική τραγωδία;
Χρειάζεται μία δύναμη, την οποία πολιτισμικά νομίζω ότι την έχουν οι Άραβες, σε αντίθεση με τους Γάλλους, που χρειάζεται να την ψάξουν.
Ποιό ήταν το προσωπικό σας κέρδος από την εμπειρία αυτή της Ανδρομάχης;
Δούλεψα περισσότερο με το κείμενο και πάνω στο κείμενο. Επειδή δούλεψα με τους Γάλλους. Όλη η δουλειά βασίστηκε πάνω στο κείμενο, κάτι που μας λείπει ως γνώση στη Συρία. Είδα το σώμα διαφορετικά.
Πώς υποδέχθηκε το κοινό της Δαμασκού την παράσταση αυτή;
Υπήρχε λίγη αμηχανία διότι είναι άγνωστη η ιστορία στο ευρύ κοινό. Εσάς είναι μέρος της Ιστορίας σας, αλλά στη Συρία δεν ήταν γνωστά όσα συμβαίνουν στο έργο. Καλλιτεχνικά οι απόψεις διίσταντο.
Φαίνεται εξωτικός ο ελληνικός κόσμος στους Σύρους;
Νιώθουν ενστικτωδώς πολύ οικεία.
Υπάρχουν ορατά ίχνη της επίδρασης του ελληνικού κόσμου στον αραβικό κόσμο;
Καταρχάς να πω ότι είναι κοινή γνώση στον αραβικό κόσμο το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή Αναγέννηση έγινε με ό,τι γραπτό σώθηκε από τον αρχαιοελληνικό κόσμο χάρη στους Άραβες. […] Κάτι άλλο, παράξενο, είναι ότι οι μεγάλοι δάσκαλοι στις μουσουλμανικές σέχτες σήμερα (Δρούζοι, Αλαουϊτες, κλπ) είναι ο Σωκράτης και ο Πυθαγόρας. Πρόκειται για θρησκείες που κληροδοτούνται από δάσκαλο σε μαθητή, προφορικά, δεν υπάρχει θρησκευτικό βιβλίο. Μάλιστα ο Σωκράτης, ένας από τους μεγάλους δασκάλους αποκαλείται “ νους της σοφίας”.. Και έτσι έχουν περάσει στοιχεία της αρχαιοελληνικής σκέψης και φιλοσοφίας.
Τί έρχεται πρώτο στο μυαλό ενός Σύρου σχετικά με το σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό;
Ο Ρίτσος! Κι ακόμη περισσότερο, ο Καζαντζάκης..
Οι μεταφράσεις των αρχαιοελληνικών κειμένων κατάφεραν να μεταφέρουν τη θεατρική γύρη στους Άραβες;
Όχι! Η θέση του θεάτρου είναι αντιστρόφως ανάλογη ως προς το βάρος που απέκτησε η φιλοσοφία. Οι Άραβες αγαπούμε ιδιαίτερα την ποίηση, αλλά το θέατρο δεν μπήκε ποτέ μες στην παράδοσή μας. Υπήρχαν εμπειρίες αλλά χωρίς να αποκτούν μία συνέχεια. Δεν αποτελεί μέρος της Ιστορίας μας. […].
Θα παίρνατε το ρίσκο να παίξετε στα αραβικά σε ελληνική παράσταση;
Αυτό είναι κάτι που εύχομαι, όχι ρίσκο!
Πόσες αίθουσες υπάρχουν στη Δαμασκό;
Υπάρχει το Εθνικό Θέατρο που διαθέτει τρεις αίθουσες, επίσης υπάρχουν τέσσερις αίθουσες στην Όπερα, δύο αίθουσες στη Σχολή του Εθνικού Ωδείου και μετά πάμε στα ιδιωτικά θέατρα.
Σε τί συνίσταται το ιδιωτικό θέατρο;
Σε γελοία εμπορικά θεάματα χαμηλού επιπέδου.. Κάποτε φτάνουν στο χιούμορ που ξορκίζει προς στιγμήν τα κακά της μοίρας μας, αλλά πρόκειται για προσωρινή εκτόνωση και ανοχή μιας κατάστασης.
Το Εθνικό Θέατρο χρηματοδοτείται άμεσα από το Κράτος;
Από το ΥΠΠΟ. Δεν αντέχεται πλέον η κατάσταση με το Εθνικό. Κάνει λίγες παραγωγές ελλείψει χρημάτων και συντηρητικές. Εγώ είμαι μάλιστα μέλος του Εθνικού αλλά δεν κάνουμε πολλές δουλειές. Οι νέοι προσπαθούν να σχηματίσουν ομάδες και κάνουν ποιοτικό ανεξάρτητο ιδιωτικό θέατρο, αποφεύγοντας έτσι και τη γραφειοκρατία. Αλλά και πάλι τα πράγματα παραμένουν σαν αποσπασματικές θεατρικές εμπειρίες. Εκτός αυτού, μας έχει κατακλείσει η τηλεόραση και οι ηθοποιοί μπαίνουν στις σχολές ακριβώς για να παίζουν σε τηλεοπτικές σειρές, χάρη στις οποίες γίνονται διάσημοι και κερδίζουν χρήματα. Παρόλ’ αυτά το Ωδείο διατηρεί ένα καλό επίπεδο.
Υπάρχουν ταμπού ή γενικές απαγορεύσεις στοιχείων στις παραστάσεις;
Υπάρχουν θέματα που πρέπει να προσεγγίζονται με συγκεκριμένο τρόπο ή να να μην ονοματίζονται, απλώς να υπονοούνται. Το σεξ, ο ερωτισμός, πρέπει να υπονοούνται.
Τι συγγραφείς ανεβάζουν στις σκηνές;
Οι νέοι δουλεύουν με αυτοσχεδιασμό. Και οι περισσότεροι σκηνοθέτες είναι ηθοποιοί. Γενικά δεν καταλαβαίνουν πόσο σημαντικό είναι το κείμενο. Κατα τα άλλα ανεβαίνουν διάφοροι συγγραφείς. Τραγωδίες όπως η Αντιγόνη ή η Μήδεια, Σαίξπιρ όχι και τόσο, Ίψεν, Στρίντμπεργκ, Γκόγκολ, κάποια Αιγυπτιακά έργα, και έργα που έχουν να κάνουν με την ιστορία μας, αρκετό ρεαλισμό. Οι Σύροι γράφουν ποίηση και οι Αιγύπτιοι, που έχουν κάποιους θεατρικούς συγγραφείς, δεν ξέρω αν και κατά πόσο έχουν ενδιαφέρον. Για μια μεγάλη περίοδο ανέβαινε πάρα πολύ ρωσικό θέατρο. Τώρα λιγότερο. Η επίδραση της Σοβιετικής Ένωσης ήταν μεγάλη, πολλοί καλλιτέχνες και του θεάτρου και του κινηματογράφου έκαναν τις σπουδές τους στην ΕΣΣΔ. Μέχρι και την πτώση του κομμουνισμού υπήρχε μεγάλη φιλία με τις πρώην Ανατολικές χώρες.
Η επιρροή της γαλλικής κουλτούρας αρχίζει τελευταία να γίνεται έντονη στη Συρία. Γιατί αυτή η επιστροφή και γιατί τώρα;
Λόγω της αλλαγής του γενικότερου πολιτικού κλίματος… Πολλοί πλέον πάνε για σπουδές στη Γαλλία.
Πώς αντιλαμβάνεστε το καθεστώς στη Συρία;
Ποτέ δεν ήταν πραγματικά δημοκρατικό. Υπάρχει και κοινοβούλιο και πολιτικά κόμματα και εκλογές αλλά στη Μέση Ανατολή δεν υπάρχει πραγματικά δημοκρατία. Δεν το λέω υποτιμητικά αυτό. Δεν υπάρχει στην κουλτούρα μας αυτό που πήρε η Δύση από την Ακρόπολη. Εμείς έχουμε μείνει πιο αρχαϊκές κοινωνίες. Η σχέση μας με τη θρησκεία κουβαλάει αυτό το είδος του θεού: Θεός, Πρόεδρος, Βασιλιάς. Χρειαζόμαστε να κινεί κάποιος τα νήματα, έναν αρχηγό που να είναι παντοδύναμος και να μας προστατεύει. Ο λαός ποτέ δεν βγήκε από την ιδέα του θεού.
Ούτε στην Ελλάδα. Κουβαλάει αυτή την πολιτική κουλτούρα μοναρχικής χροιάς. Η άνωθεν εξουσία είναι παράλογα αναμφισβήτητη και άκριτη. Και παρά το ότι ανήκει στην Ευρώπη, το ελληνικό Κράτος δεν είναι καν κοσμικό (laïque).
Είναι δυνατόν; Οι δυτικοί πάλι λένε ότι το καθεστώς της Συρίας είναι δικτατορικό. Πιστεύω ότι με άλλα κριτήρια ακριβώς το λένε. Νομίζω ότι πρόκειται για κάτι διαφορετικό. Πέρασε σοβαρές πολιτικές δοκιμασίες η χώρα. Οι αντιφρονούντες έμπαιναν κατευθείαν στη φυλακή. Τώρα δεν είναι έτσι, αλλά υπάρχει μια παραλυσία. Ούτε ο λαός ούτε τα κόμματα κάνουν τίποτα.
Έχει ελπίδες και νόημα να αναπτυχθεί μια πραγματική θεατρική δημιουργία και δραστηριότητα στη Δαμασκό;
Πρέπει να γίνει οπωσδήποτε, για να κινητοποιηθεί ο κόσμος. Να πάρει αλλιώς τη ζωή του. Να μην είναι μοιραία η μόνη του επιλογή η κατανάλωση φαγητού και αλκοόλ. Οι νέοι έχουν ανάγκη να συμμετέχουν σε κάτι ενεργό. Είναι ένα είδος ελευθερίας, ένα οικείο μέσο έκφρασης.
Ωστόσο οι πλαστικές τέχνες είναι αυτές που έχουν ιδιαίτερη άνθιση στη Συρία.
Ναι είναι ο πιο αναπτυγμένος τομέας των τεχνών… Πριν από το ’80 ακόμα είχε αρχίσει η ανάπτυξη αυτή. Στο θέατρο έχουμε μόνο καλούς ηθοποιούς.
Οι θεατρικές επιλογές του Δαμασκός πολιτιστική πρωτεύουσα του αραβικού κόσμου είναι κάπως περιορισμένης γκάμας: οι εκδηλώσεις όμως στο σύνολό τους έχουν κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον;
Το ενδιαφέρον θα είναι αυτό που θα προκύψει στο τέλος. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν πολλές πολιτιστικές δραστηριότητες, κάτι που είναι πραγματικά θαυμάσιο και η Δαμασκός είχε τεράστια ανάγκη. Όμως χρειάζεται περισσότερο να μπουν οι βάσεις για υποδομή κάθε είδους καλλιτεχνικής δημιουργίας. Έχουν έρθει πολύ μεγάλα ονόματα από το εξωτερικό αλλά φοβάμαι ότι όλα έχουν έναν τουριστικό χαρακτήρα… σαν βιτρίνα που δείχνει όμορφη τη Δαμασκό, πόσα χρήματα έχουν διατεθεί, πόσο μεγάλα ονόματα έχουν έρθει, αλλά αναρωτιέμαι τι θα μείνει! Έπρεπε να γίνουν εργαστήρια, να δημιουργηθούν παραστάσεις, όχι απλώς να φέρουν παραγγελία έτοιμες από το εξωτερικό. Τί θα μείνει μετά;
Theatre Cultures Μπορείτε να εγγραφείτε με email στις προτάσεις του Theatre Cultures ΕΔΩ μπορείτε να λαμβάνετε πληροφορίες του Facebook Theatre Cultures (νέο)
